Nadgodziny w pracy – kogo dotyczą i jak się je rozlicza?

Udostępnij

Nawał codziennych obowiązków, gorący okres w firmie, niespodziewane okoliczności i… nadgodziny w pracy stają się koniecznością. Niektórzy pracownicy sami o nie zabiegają, inni zaś wystrzegają się ich jak ognia. Bez względu na to, w której jesteś grupie, warto abyś wiedział, w jaki sposób rozlicza się godziny nadliczbowe. Jeśli zostaniesz w firmie dłużej niż zwykle, przysługuje Ci bowiem czas wolny lub odpowiedni dodatek do wynagrodzenia.

Nadgodziny mogą dotyczyć osób zatrudnionych w różnych branżach. Warto jednak pamiętać, że pracodawca ma prawo wymagać ich od Ciebie jedynie w ściśle określonych okolicznościach. Jeżeli  do nich dojdzie, nie możesz odmówić pracy w nadgodzinach, nawet gdy taka sytuacja nie jest Ci na rękę. Mimo to, obowiązek przepracowania dodatkowego czasu nie dotyczy wszystkich.

Nadgodziny – co to takiego?

Nadgodziny to potoczna nazwa ponadwymiarowych godzin pracy. Określenia tego używa się wtedy, gdy w ciągu doby pracowałeś więcej niż przewidywała to obowiązująca Cię norma czasu pracy lub harmonogram ustalony na konkretny dzień. Do nadgodzin może dojść na wyraźne polecenie pracodawcy – to Twój przełożony musi nakazać Ci, abyś dłużej wykonywał swoje obowiązki zawodowe. Pamiętaj jednak, że propozycja godzin nadliczbowych w pracy ma prawo wyjść również od Ciebie.  W takiej sytuacji, powinieneś jednak poinformować o swojej decyzji szefa. Jeżeli pracodawca wie, że zostajesz dłużej firmie i nie wyraża wobec tego sprzeciwu, dodatkowy czas, który spędzisz w przedsiębiorstwie zostanie uznany za nadgodziny.

Kiedy nadgodziny są obowiązkowe?

Kwestia nadgodzin regulowana jest przez przepisy Kodeksu pracy. Pojęcie to dotyczy Cię więc wyłącznie wtedy, gdy jesteś zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Jeśli podpisałeś umowę zlecenie – nie jesteś objęty przywilejami pracowniczymi. Nie przysługuje Ci więc, np. finansowy dodatek za nadgodziny.

Zgodnie z art. 151 wspomnianego aktu normatywnego, w przypadku pracowników wykonujących obowiązki służbowe na podstawie umowy o pracę, nadgodziny są możliwe jedynie w ściśle wyznaczonych sytuacjach. Przełożony ma prawo wymagać od Ciebie dłuższego zostania w firmie, gdy:

  • zaistniała konieczność przeprowadzenia akcji ratowniczej, której celem jest ratowanie ludzkiego zdrowia lub życia, a także ochrona mienia lub środowiska;
  • konieczne jest usunięcie awarii;
  • pojawiły się szczególne potrzeby pracodawcy.

Warto przy tym pamiętać, że prawo nie tłumaczy, jak należy rozumieć szczególne potrzeby pracodawcy. W praktyce określenie to dotyczy, np. sytuacji, w której konieczne jest zapewnienie ciągłości pracy w firmie pod nieobecność innego pracownika, który jest chory. Innymi okolicznościami, uzasadniającymi nadgodziny może być także konieczność wykonania dużego zlecenia.

Jeżeli pracodawca nakaże Ci pracę w godzinach nadliczbowych, nie możesz mu odmówić. Wyjątkiem od tej reguły jest sytuacja, w której polecenie przełożonego godzi w przepisy prawa lub zasady współżycia społecznego.

Co ważne,  pracodawca nie może jednak zaplanować z wyprzedzeniem pracy w godzinach ponadwymiarowych. Jeżeli zatem wpisze Ci nadgodziny, np. w grafiku na następny miesiąc, będzie to działanie niezgodne z przepisami.

Kogo nie obowiązują nadgodziny w pracy?

Czy pracodawca może zmusić do nadgodzin? Jak już wiesz, co do zasady przysługuje mu takie prawo. Dlatego nawet jeśli Ci to nie odpowiada, musisz zostać w firmie na wyraźne polecenie przełożonego. Jeśli się mu nie podporządkujesz, może być to uznane za naruszenie obowiązków pracowniczych. Od tej zasady istnieją jednak pewne odstępstwa. Zgodnie z przepisami, pracodawca nie może zmusić do nadgodzin kobiet w ciąży oraz młodocianych pracowników. Nawet jeżeli osoba należąca do jednej z tych grup z własnej inicjatywy chce pracować dłużej, pracodawca nie może dopuścić do takiej sytuacji.

Nieco inaczej kwestia ta wygląda w przypadku rodziców dzieci, które nie ukończyły 4. roku życia. Oni również nie są zobowiązani do pracy w nadgodzinach. Jeżeli odmówią wykonania polecenia pracodawcy, nie poniosą z tego tytuły żadnych konsekwencji. W przeciwieństwie do kobiet w ciąży i młodocianych pracowników mogą jednak wyrazić zgodę na nadgodziny. Gdy to zrobią, nie ma przeciwwskazań do tego, by zostali dłużej w przedsiębiorstwie.

A jak wyglądają nadgodziny osób niepełnosprawnych? Według przepisów, pracownikom z orzeczeniem również nie można nakazać dłuższej pracy. Jeżeli jednak chcą się jej podjąć, muszą złożyć specjalny wniosek oraz przedstawić zgodę lekarza, która uprawnia ich do pracy w godzinach ponadwymiarowych.

Jaki roczny limit ma praca w godzinach nadliczbowych?

Jeżeli nadgodziny wynikają z konieczności przeprowadzenia akcji ratowniczej lub usunięcia awarii, nie podlegają wówczas żadnemu, rocznemu limitowi. Może ich być więc zarówno 20, jak i 200. Inaczej jest w przypadku szczególnych potrzeb pracodawcy.  W takiej sytuacji, prawo ściśle określa to, ile nadgodzin w roku możesz przepracować – co do zasady, maksymalny dopuszczalny limit to 150 godzin. Mimo to,  liczbę tę można zwiększyć. Aby to zrobić, należy jednak umieścić stosowny zapis w układzie zbiorowym, regulaminie pracy lub bezpośrednio w umowie o pracę.

Nadgodziny – wynagrodzenie, które Ci przysługuje

Za nadgodziny zawsze otrzymasz podstawowe wynagrodzenie (takie samo, jak to, które dostajesz za standardowe godziny, w którym wypełniasz swoje obowiązki zawodowe). To jednak nie wszystko. Pracodawca może Ci także wypłacić dodatek za nadgodziny. Jest to forma rekompensaty za konieczność dłuższego zostania w firmie. Wysokość takiego bonusu jest ściśle określona przez przepisy. Zgodnie z nimi, dodatek za nadgodziny w wysokości 100% wynagrodzenia przysługuje Ci za:

  • nadgodziny w nocy,
  • nadgodziny w niedziele i święta, które nie są dla Ciebie dniami pracy według obowiązującego Cię rozkładu czasu pracy,
  • godziny nadliczbowe w dniu wolnym od pracy, który otrzymałeś w zamian za świadczenie pracy w niedzielę lub święto.

W pozostałych przypadkach, przysługuje Ci dodatek za nadgodziny w wysokości 50% wynagrodzenia. Pamiętaj jednak, że nie zawsze otrzymasz dodatkowe pieniądze. Ich wypłacenie jest obowiązkowe tylko wtedy, gdy pracodawca nie udzieli Ci zamiast nich czasu wolnego.

Na czym polega odbiór wolnego za nadgodziny?

Zamiast dodatku do pensji, za nadgodziny możesz otrzymać czas wolny. Jeżeli to Ty złożysz wniosek o  taką rekompensatę,  liczba godzin wolnych zostanie Ci przyznana proporcjonalnie do liczby przepracowanych nadgodzin (czyli za jedną nadgodzinę dostaniesz jedną godzinę wolną). W sytuacji, w której takie rozwiązanie proponuje pracodawca, wymiar wolnego zwiększa się o połowę. Oznacza to, że za jedną nadgodzinę otrzymasz 1,5 godziny wolnego. Przysługujący Ci czas zawsze musisz odebrać do momentu zakończenia danego okresu rozliczeniowego.

Pamiętaj jednak, że jeżeli wyrobiłeś nadgodziny w niedzielę lub w inny dzień wolny od pracy, w ramach rekompensaty zawsze musisz odebrać cały dzień wolny. Nie ma wówczas znaczenia, ile czasu dłużej zostałeś w firmie.

Jak widzisz, rozliczanie nadgodzin musi odbywać się zgodnie z przepisami prawa. Jeżeli szukasz zatrudnienia w miejscu, w którym pracodawcy zawsze przestrzegają obowiązujących reguł, sprawdź najnowsze oferty Kiwi Jobs. Wybierz ogłoszenie, które podoba Ci się najbardziej i aplikuj.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Scroll to top