Mobbing w pracy – jak się przed nim bronić?

Udostępnij

Szantażowanie, poniżanie, wyśmiewanie, nękanie… Brzmi jak koszmar? Niestety, to rzeczywistość wielu polskich pracowników. Mobbing w pracy to poważny problem, którego nie należy bagatelizować. Jeśli jesteś ofiarą wyjątkowo nieprzyjemnych sytuacji w życiu zawodowym, powinieneś zacząć działać.

Mobbing w pracy może dotknąć każdego – wystarczy trafić na niekompetentnych przełożonych lub złośliwych współpracowników. Według statystyk, w 2017 roku w sądach toczyło się około 2,5 tys. spraw dotyczących tego problemu. Teoretycznie, nie jest to bardzo duża liczba. Mimo to należy pamiętać, że w praktyce wiele osób po prostu nie decyduje się na to, aby zgłosić mobbing w pracy do odpowiednich organów. Jeśli jednak jesteś ofiarą lub świadkiem nękania i poniżania w miejscu zatrudnienia, nie wahaj się, tylko zwróć się o pomoc. W ten sposób nie tylko zwiększysz swój komfort, lecz także przyczynisz się do zmniejszenia skali tego szkodliwego zjawiska.

Co to jest mobbing w pracy? Definicja terminu

Mobbing w pracy – co to takiego? Pod tym sformułowaniem ukrywa się rodzaj przemocy o podłożu psychicznym.  Jej definicji może być tak naprawdę wiele. Jedna z nich wynika z samych przepisów prawa regulujących sytuacje, do których dochodzi w miejscu zatrudnienia. Mobbing w pracy w Kodeksie pracy uznawany jest za „działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników” (art. 94³ § 2  Kodeksu pracy).

Jak widzisz, jeśli chodzi o mobbing w miejscu pracy, definicja terminu jest stosunkowo prosta. Warto przy tym pamiętać, że przepisy nie tylko określają podstawy tego zjawiska, ale wyznaczają również prawa i obowiązki pracowników i pracodawców w tym względzie. Według regulacji, pracodawca zawsze powinien podejmować działania mające na celu przeciwdziałanie przejawom nękania. Walka z mobbingiem w pracy to po prostu jego obowiązek. Każda firma powinna mieć więc własną politykę antymobbingową, na którą składają się, np. sposoby zarządzania kadrami, budowanie etyki i kultury organizacji firmy czy szkolenia o mobbingu w pracy. Jeżeli jednak dojdzie do sytuacji gnębienia kogoś w przedsiębiorstwie lub to pracodawca jest sprawcą takiego działania, pracownik może domagać się od niego zadośćuczynienia lub odszkodowania za poniesione straty psychiczne lub doznane krzywdy. Prawo stoi więc po Twojej stronie, dlatego w razie potrzeby nie wahaj się, tylko zgłoś się po pomoc do odpowiednich organów.

Kto może stosować mobbing w pracy?

Zjawisko nękania w miejscu zatrudnienia  może mieć kilka wymiarów. Na tej podstawie wyróżnia się:

  • mobbing pionowy  – sytuacja, gdy to pracodawca lub przełożony nęka swojego pracownika lub podwładnego (np.  mobbing w pracy przez dyrektora). Takie zjawisko opiera się na nierównej relacji i hierarchii zatrudnienia oraz niewłaściwym wykorzystywaniu swojej pozycji przez osobę, która ma większą władzę; 
  • mobbing poziomy – inaczej mobbing w pracy między pracownikami. Mimo że mobber i jego ofiara znajdują się na tym samym poziomie w hierarchii zawodowej, dochodzi do gnębienia jednej ze stron w ramach jednego zespołu. Co ważne, mobbing w pracy przez koleżankę czy kolegę może mieć równie dotkliwe skutki, co ten stosowany przez pracodawcę.

Te dwa rodzaje nękania występują najczęściej. Można jednak spotkać także mobbing w pracy na linii pracownik-pracodawca. Wówczas mobberem jest podwładny,  a ofiarą jego zwierzchnik.

Mobbing  w pracy – cechy charakterystyczne

Jak rozpoznać mobbing w pracy? Należy pamiętać, że nie wszystkie niemiłe sytuacje w środowisku zawodowych można określić mianem mobbingu. Aby zakwalifikować je w ten sposób, zachowanie mobbera powinno być regularne i systematyczne, długotrwałe oraz uporczywe i upokarzające. Chcąc stwierdzić mobbing w pracy, trzeba też zwrócić uwagę na charakter i skutki działań prześladowcy. Muszą mieć one negatywny wpływ, np. na:

  • możliwość komunikowania się,
  • relacje między współpracownikami,
  • pozycję zawodową gnębionego pracownika,
  • postrzeganie i odbiór pracownika przez inne osoby w środowisku pracy,
  • stan zdrowia pracownika (psychiczny i fizyczny).

Najważniejsza wydaje się wspomniana systematyczność i długotrwałość nękania. W praktyce oznacza to, że pojedynczy incydent nie jest wystarczającą przesłanką do stwierdzenia mobbingu. Jeśli jednak niepożądane zachowanie wobec Ciebie powtarza się z dużą regularnością, np. przynajmniej raz w tygodniu, a sytuacja ta trwa już bardzo długo (np. pół roku), istnieje duże prawdopodobieństwo, że masz do czynienia z prześladowaniem w miejscu zatrudnienia. Mobbing w pracy wiąże się bowiem z powtarzającymi się aktami przemocy psychicznej, które mają widoczny wpływ na Twoje samopoczucie i samoocenę.

Przykłady mobbingu w pracy

Mobbing w pracy to nie drobne obgadywanie, konstruktywna i uzasadniona krytyka czy egzekwowanie rzetelnego wypełniania obowiązków. Istnieje jednak szereg innych sytuacji i zachowań, które można zakwalifikować właśnie w ten sposób. Należą do nich m.in.:

  • nadmierna kontrola i nieuzasadniona krytyka (ciągłe „czepianie się” bez powodu),
  • obrażanie i wyzywanie (np. stosowanie obraźliwych pseudonimów, złośliwe nawiązania do życia prywatnego),
  • bezpodstawne oskarżenia,
  • ośmieszanie, wyśmiewanie i poniżanie (np. nieprzyjemne komentarze dotyczące wyglądu, sposobu ubierania się czy przekonań religijnych lub politycznych oraz podważanie inteligencji lub kompetencji pracownika),
  • umniejszanie zasług (np. nieuzasadnione pomijanie pracownika przy przyznawaniu premii),
  • zlecanie wykonania absurdalnych zadań (np. wydawanie poleceń służbowych związanych z niepotrzebnymi czynnościami pozbawionymi sensu),
  • szantaż i groźby  (zarówno bezpośrednie, jak i pośrednie, wyrażone poprzez aluzje; mogą dotyczyć wielu aspektów, np. zwolnienia z pracy),
  • przydzielanie zadań, które są niemożliwe do zrealizowania,
  • rozsiewanie fałszywych informacji, które podkopują pozycję zawodową i niszczą reputację pracownika,
  • nakładanie zbyt dużej ilości pracy,
  • izolowanie pracownika (np. zlecanie pracy w odosobnionym miejscu czy zakaz utrzymywania kontaktu z innymi osobami w firmie),
  • ograniczanie komunikacji słownej (np. nagminne przerywanie wypowiedzi czy niedopuszczanie do głosu),
  • lekceważenie (np. ignorowanie pomysłów i propozycji),
  • stosowanie przemocy fizycznej (np. wszelkiego typu popchnięcia czy szturchnięcia),
  • zachowania z podtekstem seksualnym (nie tylko dotykanie, ale np. robienie niestosownych żartów, aluzji i komentarzy czy składanie niemoralnych propozycji).

Jak widzisz, mobbing w pracy może mieć wiele oblicz. Jeśli Ty lub ktoś z Twoich współpracowników jest ofiarą przynajmniej jednego z powyższych zachowań, a sytuacja ta trwa już wyjątkowo długo, nie możesz pozostać bierny. Skutki mobbingu w pracy mogą być bowiem bardzo dotkliwe.

Czym grozi mobbing w pracy?

Relacja mobbing a stres w pracy wydaje się oczywista. Jeśli od dłuższego czasu padasz ofiarą wyśmiewania, obrażania czy zastraszania, nic dziwnego, że pozostajesz w ciągłym napięciu. Taka zła atmosfera w pracy może trwać bardzo długo, zwłaszcza, jeśli jej sprawca czuje się bezkarny. Negatywnie oddziałuje to na całe Twoje życie. Lęk przed pracą, bezsenność, skłonność do coraz częstszego sięgania po używki czy objawy psychosomatyczne, jak ból brzucha czy zawroty głowy… To tylko niektóre skutki tego stanu rzeczy. Widoczna jest także relacja mobbing w pracy a depresja. Jeśli jesteś gnębiony, cierpi na tym Twoje zdrowie psychiczne. Pojawia się niska samoocena, apatia, wyczerpanie, zniechęcenie, a w końcu poczucie ogólnego braku sensu istnienia. Dlatego nie pozwól, aby Twój prześladowca zniszczył Ci życie. Pamiętaj, że możesz się przed nim bronić. Nie zawsze będzie łatwo, jednak warto podjąć ten wysiłek.

Mobbing w pracy – co można zrobić?

Jak reagować na mobbing w pracy? Bez względu na to, czy problem ten dotyka Ciebie czy któregoś z Twoich współpracowników, najgorszą reakcją jest brak reakcji. Ignorowanie tego zjawiska nigdy nie pomaga – wręcz przeciwnie, daje mobberowi poczucie bezkarności. Oczywiście, z mobbingiem w pracy łączy się strach– przed zwolnieniem, angażowaniem się w konflikty, zrobieniem sobie wrogów. Boisz się zarówno Ty, jak i Twoi koledzy i koleżanki, dlatego wszyscy udają, że nie dzieje się nic złego. Podstawą jest więc przełamanie tego lęku i zmowy milczenia. Musisz jasno zakomunikować współpracownikom istnienie problemu. Jeśli mobbing w pracy dotyczy Ciebie, postaraj się też znaleźć jakichś sojuszników, którzy będą dla Ciebie wsparciem. Niestety, nie zawsze Ci się to uda. Wtedy możesz liczyć na siebie. Aby nie czuć całkowitego osamotnienia, opowiedz o swoich problemach bliskim lub zgłoś się do psychologa. Dzięki temu, walka z mobbingiem w pracy będzie nieco łatwiejsza, a Ty lepiej poradzisz sobie ze stresem.

Aby rozprawić się z mobberem, musisz wiedzieć, gdzie zgłaszać mobbing w pracy. Jeżeli Twoim prześladowcą jest współpracownik, w pierwszej kolejności poproś o pomoc swojego pracodawcę lub przełożonego. Każda firma powinna mieć politykę antymobbingową, dlatego Twoje zgłoszenie musi zostać dokładnie rozpatrzone. Jeżeli jednak to pracodawca jest źródłem problemu, możesz zwrócić się do działu kadr. Co jednak w sytuacji, gdy  obawiasz się, że takie działanie może Ci jeszcze bardziej zaszkodzić? Wówczas pozostaje Ci złożyć „donos” do Państwowej Inspekcji Pracy. Choć zazwyczaj musisz zrobić to pod własnym nazwiskiem, instytucja zapewnia Ci anonimowość. W niektórych sytuacjach, inspektor pracy może podjąć odpowiednie działania nawet wtedy, gdy dotrze do niego anonimowa skarga. Obowiązkiem PIP-u jest wówczas przeprowadzanie dokładnej kontroli w Twojej firmie. Dodatkowo, mobbing w pracy możesz zgłosić do Rzecznika Praw Obywatelskich, a także na policję lub do prokuratury. Oprócz tego, masz szansę skorzystać z pomocy organizacji antymobbingowych. Otrzymasz od nich wsparcie, a także pomoc prawną.

Ostatecznym rozwiązaniem jest zwrócenie się do wymiaru sprawiedliwości. Jeśli chodzi o mobbing w pracy, pozew do sądu może być dobrym rozwiązaniem. Pamiętaj jednak, że musisz odpowiednio przygotować się do postępowania sądowego – to po Twojej stronie leży udowodnienie winy mobberowi.

Jak udowodnić mobbing w pracy? Jakie dowody musisz zebrać?

Zanim sprawa o mobbing w pracy trafi do sądu lub do innych instytucji, musisz zebrać odpowiednie dowody. W innym przypadku możesz zostać obwiniony o bezpodstawne oskarżenie o mobbing w pracy. Dlatego postaraj się na bieżąco dokumentować wszystkie przejawy niewłaściwych zachowań ze strony współpracowników lub pracodawcy. Dzięki temu, masz o wiele większe szanse na wygranie postępowania przeciwko osobie, która Cię nęka.

Jeśli chodzi o mobbing w pracy, dowody nękania mogą mieć różną formę. Wśród nich znajdują się:

  • nagrania (audio lub wideo, w tym nagrania z monitoringu),
  • zeznania świadków (warto poinformować o swoim problemie kolegów i koleżanki z pracy i uczulić ich, aby zwracali uwagę na niewłaściwe zachowania mobbera),
  • różnego typu dokumenty i notatki,
  • dokumentacja medyczna stwierdzająca stopniowe pogarszanie się zdrowia,
  • korespondencja między Tobą a mobberem (SMS-y, e-maile czy listy).

Gdy sąd  stwierdzi, że faktycznie padłeś ofiarą mobbingu w pracy, kara spotka zarówno mobbera, jak i pracodawcę (nawet jeśli to nie on Cię gnębił). Ty z kolei możesz ubiegać się o zadośćuczynienie za poniesioną krzywdę oraz odszkodowanie, którego kwota wynosi nie mniej niż minimalne wynagrodzenie za pracę.

Jak widzisz, mobbing w pracy to poważny problem. Walka z nim nie jest łatwa, jednak warto ją podjąć – dzięki temu z pewnością poprawi się Twój komfort życia. Jeśli chcesz uniknąć takich ekstremalnie nieprzyjemnych sytuacji, spróbuj też znaleźć zatrudnienie w miejscu, które słynie z doskonałej atmosfery. Oferty pracy w takich firmach znajdziesz na Kiwi Jobs. Wybierz ogłoszenie, które Cię interesuje i aplikuj!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Scroll to top