Urlop macierzyński, ojcowski i rodzicielski – co należy wiedzieć?

Udostępnij

Każdy wie, że opieka nad dzieckiem jest niezwykle zajmująca. Zabawianie, karmienie, uspokajanie…  Młodzi rodzice stają przed wieloma nowymi wyzwaniami.  Na to wszystko potrzeba czasu! Dlatego też, osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę mogą liczyć na specjalne przywileje. Należą do nich urlop macierzyński, ojcowski, rodzicielski oraz wychowawczy. Sprawdź, czym charakteryzuje się każdy z nich!

Pojawienie się na świecie dziecka to wyjątkowe wydarzenie. Jak jednak pogodzić nowe obowiązki z pracą zawodową? Okazuje się, że nie musi być to trudne, przynajmniej w pierwszych tygodniach i miesiącach życia malucha. Prawodawca wychodzi bowiem naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom świeżo upieczonych rodziców, oferując im m.in. urlop macierzyński. Tego typu rozwiązanie to jednak nie jedyne ułatwienie.

Komu przysługuje urlop macierzyński?

Urlop macierzyński przysługuje kobietom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Oznacza to, że pracownice wykonujące swoje obowiązki na mocy umowy zlecenia nie mają dostępu do tego przywileju.

Co ważne, świadczenie pracy na podstawie umowy o pracę to nie wszystko. Jeżeli kobieta pozostaje na urlopie bezpłatnym, nie przysługuje jej urlop macierzyński. Musisz bowiem pamiętać, że w tym okresie wszystkie prawa pracownicze zostają zawieszone.

Jeżeli jednak młoda matka ma prawo do urlopu macierzyńskiego, zyskuje także dodatkowe przywileje. Najważniejszym z nich jest  szczególna ochrona zatrudnienia. W praktyce oznacza to, że pracodawca nie może wyrzucić jej z pracy. Wyjątkiem jest likwidacja lub upadłość firmy, a także tzw. zwolnienie dyscyplinarne.

Urlop macierzyński i jego wymiar

Wymiar urlopu macierzyńskiego uzależniony jest od liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu. Wynosi kolejno:

  • 20 tygodni przy jednym dziecku,
  • 31 tygodni przy dwójce dzieci,
  • 33 tygodnie przy trójce dzieci,
  • 35 tygodni przy czwórce dzieci,
  • 37 tygodni przy piątce lub większej liczbie dzieci.

Najczęściej spotykaną sytuacją jest oczywiście urlop macierzyński w wymiarze 20 tygodni. Co ciekawe, kodeks pracy umożliwia wykorzystanie jego części jeszcze przed porodem. Zgodnie z przepisami, przyszła matka może iść na urlop macierzyński na maksymalnie 6 tygodni przed urodzeniem dziecka. Taki podział dni wolnych od pracy ma swoje uzasadnienie w dalszych regulacjach prawnych. Po porodzie, kobieta musi bowiem obowiązkowo wykorzystać przynajmniej 14 tygodni urlopu macierzyńskiego. Nie może z nich zrezygnować ani zrzec się ich na rzecz ojca dziecka.

Od strony formalnej, pracownica, która idzie na urlop macierzyński nie musi składać wniosku o jego przyznanie. W tym przypadku wystarczy jedynie przygotować skrócony odpis aktu urodzenia dziecka, a następnie przedstawić go pracodawcy. I gotowe! Zgłoszenie urlopu jest więc banalnie proste.

Wiele osób interesują jednak kwestie finansowe związane z dniami wolnymi przysługującymi po urodzeniu dziecka. W tym okresie, kobiecie należy się zasiłek macierzyński. Standardowo, jego wysokość wynosi 100% podstawy wymiaru zasiłku, o ile kobieta nie chce wykorzystać dodatkowo urlopu rodzicielskiego. Ile pieniędzy dostanie w praktyce? Istnieją dwie możliwości wyliczenia kwoty:

  1. W przypadku podlegania pod ubezpieczenie chorobowe od minimum roku, podstawą wymiaru zasiłku macierzyńskiego jest przeciętne wynagrodzenie z ostatnich 12 miesięcy, pomniejszone o opłacane przez kobietę składki na ubezpieczenie społeczne.
  2. Jeżeli podlega się pod ubezpieczenie chorobowe krócej niż rok, podstawę wymiaru zasiłku oblicza się na podstawie pełnych miesięcy kalendarzowych ubezpieczenia.

Czy ojciec może przejąć urlop macierzyński?

Istnieją przypadki, w których ojciec dziecka może w całości przejąć urlop macierzyński. Należą do nich jednak dość ekstremalne wydarzenia. Wśród nich wyróżnia się:

  • śmierć matki dziecka,
  • porzucenie dziecka przez matkę,
  • niezdolność matki do opieki nad dzieckiem, która jest spowodowana koniecznością przebywania pod opieką szpitalną lub orzeczeniem o braku zdolności do samodzielnej egzystencji.

O wiele powszechniejsze są sytuacje związane z przejęciem części urlopu macierzyńskiego. Ojciec może wówczas wykorzystać jedynie 6 tygodni. Jest to tzw. urlop tacierzyński, którego pracodawca musi udzielić mężczyźnie. Aby tak się stało, należy jednak złożyć stosowny wniosek. Trzeba zrobić to na co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem urlopu.

W jakim wymiarze przysługuje urlop ojcowski?

Nieco innym typem dni wolnych od pracy jest urlop ojcowski. Przysługuje on każdemu mężczyźnie, któremu urodziło się dziecko. Również w tym przypadku konieczne jest jednak zatrudnienie na umowę o pracę.

Urlop ojcowski wynosi maksymalnie 14 dni (z włączeniem sobót i niedziel) i jest płatny w 100%. Co ważne, przysługuje on w ciągu 2 lat od urodzenia się dziecka. Jeżeli nie zostanie w tym czasie wykorzystany – przepadnie.  Aby go otrzymać, wystarczy złożyć wniosek. Należy to zrobić na minimum 7 dni przed planowaną datą rozpoczęcia urlopu.

Czym jest urlop rodzicielski?

Jeszcze innym rodzajem dni wolnych od pracy jest urlop rodzicielski. Przysługuje on zarówno kobiecie, jak i mężczyźnie. Jego wymiar to kolejno:

  • 32 tygodnie w przypadku urodzenia jednego dziecka,
  •  34 tygodnie w przypadku dwójki lub większej liczby dzieci urodzonych podczas jednego porodu.

W jaki sposób można podzielić ten czas? Wiele zależy od preferencji samych rodziców. To oni ustalają, kto i w jakim okresie zostanie z dzieckiem. Mimo to, obowiązują pewne ograniczenia prawne. Zgodnie z nimi, urlop rodzicielski można wykorzystać:

  • w całości, przez matkę lub przez ojca (pełne 32 tygodnie przysługują jednej osobie);
  • w tym samym czasie zarówno przez ojca, jak i przez matkę. Wówczas istnieje możliwość wspólnej opieki nad dzieckiem – kobieta i mężczyzna jednocześnie wykorzystują więc po 16 tygodni urlopu rodzicielskiego;
  • na zmianę przez matkę i przez ojca. W tym przypadku należy jednak pamiętać, że urlop rodzicielski można podzielić na maksymalnie 4 części, z czego każda z nich nie może być krótsza niż 8 tygodni.

Co ważne, istnieje szansa na odłożenie urlopu rodzicielskiego na później. Według prawa, może to być maksymalnie 16 tygodni, które należy wykorzystać do ukończenia przez dziecko 6. roku życia.

Jeszcze jedną kwestią, o której musisz pamiętać jest wymiar zasiłku za urlop rodzicielski. Za okres pierwszych 6 tygodni przysługuje 100% podstawy wymiaru zasiłku, a za kolejne tygodnie 60%. Jeżeli jednak matka dziecka zdecyduje się na połączenie urlopu macierzyńskiego z rodzicielskim (łącznie 52 tygodnie) i wykorzysta ten czas samodzielnie – wówczas dostanie 80% podstawy wymiaru zasiłku za cały ten okres. W tym przypadku konieczne jest jednak złożenie odpowiedniego wniosku w ciągu maksymalnie 21 dni po urodzeniu dziecka.

Urlop wychowawczy – o czym należy pamiętać?

Istnieje również urlop dla rodziców, który jest bezpłatny. Mowa tu o urlopie wychowawczym, który może wykorzystać zarówno matka, jak i ojciec dziecka. Aby zyskać do niego prawo, trzeba jednak przepracować minimum 6 miesięcy na podstawie umowy o pracę (zalicza się do tego również staż pracy w poprzednich firmach). Należy także dostarczyć odpowiedni wniosek na minimum 21 dni przed rozpoczęciem urlopu.

Co istotne, urlop wychowawczy ma wymiar 36 miesięcy i może zostać wykorzystany do momentu, w którym dziecko ukończy 6 lat. Rodzice mają szansę na podzielenie tego czasu między siebie. Warto to zrobić, aby nie stracić jednego miesiąca, ponieważ jest on zawsze przeznaczony dla drugiego rodzica. Jeżeli więc tylko matka zdecyduje się na urlop wychowawczy, będzie jej przysługiwać jedynie 35 miesięcy wolnego. Należy także pamiętać, że tego typu urlop można podzielić na 5 części o dowolnej długości.

Jak widzisz – urlop macierzyński to nie wszystko. Świeżo upieczeni rodzice mogą wykorzystać o wiele więcej dni wolnych i przeznaczyć je na opiekę nad dzieckiem. Podstawą zawsze jest jednak zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Nieważne więc, czy wykonujesz zawód kelnera, przedstawiciela handlowego czy pracujesz w obsłudze klienta. Gdy zawarłeś z pracodawcą stosunek pracy, zawsze masz prawo do poszczególnych typów urlopu. Możesz także ubiegać się o dodatkowe dni wolne w ramach urlopu wypoczynkowego.

Jeśli więc szukasz stabilnego zatrudnienia, sprawdź najnowsze oferty w aplikacji Kiwi Jobs. Ściągnij ją na swój telefon, odpowiedz na kilka prostych pytań w formie CV i wyślij tam, gdzie podoba Ci się najbardziej! Pracodawca skontaktuje się z Tobą w maksymalnie 48 godzin.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Scroll to top